Có rất nhiều tác động tiêu cực của việc kết hối đối với nền kinh tế Việt
hẹp lại càng khiến giá USD tăng mau hơn so với không thực hiện chính sách kết hối ngoại tệ. Những tác động này sẽ càng đẩy Việt
Nguyên nhân trực tiếp của việc kết hối là do dự trữ ngoại tệ của nhà nước đã giảm trầm trọng tới mức nguy hiểm. Theo số liệu của chúng tôi, dự trữ ngoại hối của Việt Nam chỉ có khoảng 10 tỷ USD, trong đó đã phải dành ra 4 tỷ USD cho việc trả nợ nước ngoài. Trong khi đó, kể từ đầu năm tới nay, tính trung bình mỗi tháng Việt
Kết hối là việc làm trái với quy luật kinh tế chắc chắn sẽ bị "bàn tay vô hình" đáp trả thích đáng. Tuy nhiên nhà cầm quyền có quyền ra luật lệ có lợi cho một thiểu số người thì phần đông còn lại sẽ chịu thiệt thòi nhiều hơn.
Hiện tại nhà nước Việt
Nguyên nhân gây nên đình lạm tại Việt
Nếu như một quốc gia cạn kiệt dự trữ ngoại hối thì quốc gia đó sẽ mất khả năng thanh toán nợ nước ngoài và mất kiểm soát tỷ giá hối đoái quốc gia đó. Việt
Lý do đơn giản là chính phủ Việt
10. Tám lý do vì sao nền kinh tế Việt
Gary Becker là một trong số những nhà kinh tế có nhiều sáng tạo nhất trong giai đoạn cuối thế kỷ XX. Cách tiếp cận độc đáo của ông liên quan đến việc chấp nhận giả thiết về tính duy lý trong kinh tế học và áp dụng nó vào rất nhiều vấn đề xã hội mà trước đó chưa được kinh tế học nghiên cứu tới. Cách tiếp cận này đã gây dựng nên nhiều chuyên ngành mới trong kinh tế học, như kinh tế học tội phạm và hình phạt, kinh tế học về nghiện hút, kinh tế học gia đỉnh, lý thuyết về tư bản con người, và kinh tế học về phân biệt đối xử.
Gary Becker sinh năm 1930 tại Pottsville, Pennsylvania và lớn lên tại Brooklyn, New York. Cha ông là một chủ kinh doanh nhỏ. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông vào trường Đại học Princeton, tại đó ông nhận bằng cử nhân về kinh tế học. Ông không hài lòng về chương trình đào tạo kinh tế tại Princeton vì “nó dường như không giải quyết những vấn đề thực tế” (Niên giám tiểu sử đương đại, 1993). Sau đó, ông học sau đại học về kinh tế học tại Đại học Chicago, dưới sự dìu dắt của Milton Friedman. Gary Becker nhận bằng thạc sĩ năm 1953 và tiến sĩ năm 1955 tại Đại học Chicago. Luận văn tiến sĩ của ông (Becker, 1957) về kinh tế học phân biệt đối xử là do Friedman hướng dẫn và sau này được Ủy ban giải thưởng Nobel đánh giá là một đóng góp đặc biệt quan trọng trong kinh tế học.
Gary Becker dạy tại trường Đại học Chicago từ năm 1954 đến 1957 và sau đó đảm nhận một vị trí tại Đại học Columbia. Vào năm 1969, ông quay trở lại Chicago với tư cách là giáo sư kinh tế học và xã hội học. Kể từ năm 1985, ông thường xuyên viết bài về kinh tế cho tạp chí Business Week, giải thích cách phân tích và các ý tưởng kinh tế cho công chúng. Vào năm 1992, ông được trao giải thưởng Nobel về Khoa học Kinh tế.
Gary Becker có 2 đóng góp quan trọng trong kinh tế học. Thứ nhất, ông vận dụng giả thuyết về tính duy lý của con người và áp dụng vào tất cả các dạng hành vi, bao gồm cả những vấn đề không mang tính kinh tế, hay không liên quan đến giao dịch thị trường giữa các cá nhân. Bắt đầu với giả thiết cho rằng con người hành động một cách duy lý và cố gắng tối đa hóa lợi ích, Gary Becker phân tích những quyết định về mức sinh, hôn nhân, ly dị (Becker, 1973, 1974, 1977), tội phạm và hình phạt (Becker, 1968) và nghiện ngập (1988, 1991, 1992). Thứ hai, Gary Becker đã có công trong việc giải thích cách vận hành thị trường lao động. Ông góp phần phát triển khái niệm tư bản con người (Becker, 1964) và giúp các nhà kinh tế học hiểu biết hơn về sự phân biệt đối xử trong thị trường lao động (Becker, 1957).
Gary Becker phân tích quyết định hôn nhân và quan hệ gia đình theo phương pháp phân tích truyền thống về hành vi của hãng kinh doanh. Các cá nhân dành thời gian để tìm kiếm bạn đời, người mang lại cho họ mức thỏa dụng cao nhất, giống như các hãng tìm các nhân viên tốt nhất có thể. Cuộc tìm kiếm càng kéo dài thì sẽ càng có nhiều thông tin hơn về người nào là bạn đời xứng đáng nhất. Cuối cùng, lý thuyết này dự đoán rằng những người cưới sớm sẽ có khả năng dễ ly dị hơn, một dự đoán nhận được ủng hộ khá mạnh mẽ từ số liệu thống kê. Lý thuyết này cũng dự đoán rằng những thất vọng về kỳ vọng, và thay đổi trong kỳ vọng, sẽ dẫn tới tình trạng ly dị. Và giống như một hãng muốn tối đai hóa lợi nhuận, một gia đình có thể tối đa hóa lợi ích thông qua sự chuyên môn hóa; do vậy người chồng thường chuyên môn hóa vào công việc trên thị trường và người vợ thì tập trung vào công việc gia đình. Một kết quả của việc chuyên môn hóa đó là người phụ nữa sẽ nhận được mức lương thị trường thấp hơn. Theo Gary Becker thì điều này không phải do sự phân biệt đối xử mà do quyết định giữa các thành viên trong gia đình về việc ai làm công việc nào.
Tính duy lý tiếp tục được Gary Becker vận dụng trong kinh tế học tội phạm và hình phạt, nghiện thuốc phiện và rượu.
Gary Becker cho rằng việc thích phân biệt đối xử là một biểu hiện của khẩu vị hay ý thích của người chủ, giống hệt như việc muốn ăn ngũ cốc hiệu Grape Nuts vào bữa sáng hàng ngày chỉ là kết quả của khẩu vị hay sự ưa thích mà thôi. Hơn thế nữa, Gary Becker (1993) cho rằng phân biệt đối xử phụ thuộc nhiều vào thị hiếu và quan điểm của người tiêu dùng và người lao động hơn là quan điểm và niềm tin của người chủ. Người tiêu dùng có thể không muốn giao dịch với người bán hàng thuộc nhóm người thiểu số; và những người lao động có thể không muốn làm việc cùng với phụ nữ hoặc người da đen. Trong trường hợp như vậy thì các hãng sẽ có xu hướng không thuê lao động nữ hoặc người da đen có tay nghề; vì điều đó làm giảm năng suất bán hàng hoặc lao động và do đó gây ra chi phí đối với hãng.
Gary Becker lưu ý rằng phân biệt đối xử làm cho người chủ phải chịu chi phí. Nếu một người chủ có thể thuê lao động nữ hoặc da đen, nhưng lại muốn phân biệt đối xử với những người này, khi đó người chủ sẽ phải trả giá cho sở thích này. Cái giá phải trả là chênh lệch lương giữa lao động nam da trắng và lao động nữ hoặc thiểu số không được thuê. Điều này có nghĩa là trong thị trường cạnh tranh, phân biệt đối xử sẽ ít có khả năng xảy ra vì các hãng phân biệt đối xử sẽ phải chịu chi phí cao hơn, còn các hãng không phân biệt đối xử sẽ chịu chi phí thấp hơn. Các hãng không phân biệt đối xử sẽ có xu hướng đẩy các hãng phân biệt đối xử ra khỏi ngành. Những giả thuyết này về phân biệt đối xử là chủ đề của nhiều chỉ trích và tranh luận.
Gary Becker đã mở rộng phạm vi phân tích kinh tế bằng cách coi mọi sự lựa chọn cá nhân đều được thực hiện một cách duy lý. Do vậy Gary Becker là nhà kinh tế tiên phong trong các nghiên cứu về phân biệt đối xử, tội phạm, giáo dục và hôn nhân. Mỗi lần ông mạo hiểm vượt ra ngoài phạm vi của kinh tế học truyền thống, ông đều thu được những kết quả thú vị và độc đáo, với những dự đoán rõ ràng và có thể kiểm định được.
Điều quan trọng hơn nữa là cách tiếp cận của ông đã mở ra những hướng nghiên cứu và phương pháp mới trong việc xem xét các hoạt động phi thị trường của con người. Vì những lý do này, Gary Becker trở thành nhà kinh tế có sức sáng tạo mạnh nhất và có ảnh hưởng lớn nhất cuối thế kỉ XX. Ảnh hưởng đó có thể được đo bằng số lần trích dẫn rất lớn từ các tác phẩm của ông. Medoff (1989) xếp Gary Becker vào vị trí hàng đầu trong số các nhà kinh tế học dưới tuổi 65, dựa trên tổng số lần các tác phẩm của ông được trích dẫn, theo số liệu thống kê từ sách Chỉ dẫn trích dẫn khoa học xã hội.
Theo Steven Pressman. 1999. 50 nhà kinh tế tiêu biểu. Routledge. Bản dịch tiếng Việt. Nhà Xuất Bản Lao Động. 2003.
Bài viết này tóm lược một số trường phái kinh tế học hiện đại theo thứ tự thời gian. Những quan điểm này tuy không dầy đủ chi tiết nhưng cho thấy được tính kế thừa và lịch sử của các trường phái kinh tế học hiện đại. Bài viết mang tính chất tóm tắt và giới thiệu và chỉ nêu những điểm nổi bật nhất của từng quan điểm. Để có thể tìm hiểu thêm, độc giả có thể tìm đọc ở các tài liệu giới thiệu trong tài liệu tham khảo.
Giới thiệu
Từ “Kinh tế học” xuất phát từ gốc chữ Latin “oikonomikos” do Aristotle đặt có nghĩa là kỹ năng quản lý gia gia đình. Mặc dù từ này rất cổ, nhưng những nguyên tắc của kinh tế học lại chỉ mới được phát triển gần đây. Học thuyết kinh tế hiện đại bắt đầu từ thế kỷ 17 và 18 khi thế giới phương Tây bắt đầu chuyển tiếp từ sản xuất Nông nghiệp sang sản xuất Công nghiệp.
Mặc dù có nhiều khác biệt từ xưa tới nay, các vấn đề kinh tế xã hội gặp phải vẫn không thay đổi:
- Quyết định sẽ sản xuất những gì trong tiềm năng hạn chế?
- Làm thế nào đảm bảo ổn định giá và toàn dụng lao động của nguồn tài nguyên?
- Làm thế nào để nâng cao mức sống của hiện tại và thế hệ tương lai?
Sự tiến bộ của học thuyết kinh tế hướng đến trả lời những câu hỏi này có khuynh hướng phát triển theo những bước rời rạc hơn là liên tục theo thời gian. Quan điểm mới xuất hiện thể hiện sự thay đổi trong nền kinh tế dẫn đến những cái nhìn mới và khiến cho những triết lý cũ trở nên không phù hợp. Sau cùng, trường phái mới trở thành quan điểm chung nhưng rồi sẽ bị loại ra khi có một trào lưu ý tưởng mới ra đời.
Quá trình này vẫn tiếp diễn cho đến ngày hôm nay và những động lực tiềm ẩn vẫn không thay đổi hàng 3 thế kỷ qua: hiểu được nền kinh tế để có thể sáng suốt vận dụng nhằm đạt được các mục tiêu xã hội.
Các trường phái kinh tế học hiện đại bao gồm:
- Trường phái Trọng Thương (Mercantilists)
- Trường phái Trọng Nông (Physiocrats)
- Trường phái Cổ Điển (Classical School)
- Trường phái Cách Tân (Marginalist School)
- Trường phái Marx (Marxist School)
- Trường phái Thể Chế (Institutionalist School)
- Trường phái Keynes (Keynesian School)
- Trường phái Tân Cổ Điển (Neo Classical)
Trường phái trọng thương (Mercantilists)
Chủ Nghĩa Trọng Thương là triết lý kinh tế của các thương gia và chính khách ở thế kỷ 16 và 17. Các nhà kinh tế Trọng Thương tin rằng sự thịnh vượng của một quốc gia chủ yếu có được từ việc tích lũy vàng và bạc. Quốc gia không có mỏ có thể lấy được vàng và bạc bằng cách bán nhiều hàng hoá hơn mức mà họ mua về. Tương tự, các vị lãnh đạo quốc gia này phải can thiệp sâu vào thị trường, tạo rào cản thuế các hàng hoá nước ngoài, ngăn cản nhập khẩu và hỗ trợ xuất khẩu. Chủ Nghĩa Trọng Thương đại diện cho quan điểm rằng chính sách quốc gia nên quan tâm hơn về các vấn đề thương mại.
Trường phái Trọng Nông (Physiocrats)
Các nhà Trọng Nông là một nhóm triết gia Pháp ở thế kỷ 18, đã phát triển quan điểm cho rằng nền kinh tế là chu kỳ di chuyển của thu nhập và sản lượng sản xuất. Họ phản đối chính sách Trọng Thương về việc đẩy mạnh thương mại làm tăng chi phí sản xuất nông nghiệp bởi vì họ tin rằng nông nghiệp là nguồn gốc thịnh vượng duy nhất của một nền kinh tế. Phản ứng lại các quy luật thương mại mạnh mẽ của các nhà Trọng Thương, các nhà Trọng Nông chủ trương chính sách tự do kinh doanh (Laissez-faire) trong đó hạn chế sự can thiệp của chính phủ vào nền kinh tế.
Trường phái cổ điển (Classical School)
Trường phái lý thuyết kinh tế Cổ Điển bắt nguồn từ kiệt tác phẩm của Adam Smith xuất bản năm 1776 với tên gọi “Sự Thịnh Vượng Của Các Quốc Gia” (The Wealth of Nations). Adam Smith xác định đất, lao động và tư bản là ba yếu tố sản xuất và là những thành phần chính cho sự giàu có của một quốc gia. Theo Smith, một nền kinh tế lý tưởng là một hệ thống thị trường tự điều tiết qua đó tự động đáp ứng các nhu cầu kinh tế của quần chúng. Ông mô tả cơ chế thị trường như là “bàn tay vô hình” hướng dẫn tất cả mọi người theo đuổi lợi ích cá nhân của mình, và qua đó tạo ra lợi ích nhiều nhất cho toàn xã hội. Smith tiếp thu một số quan điểm của phái Trọng Nông trong lý thuyết kinh tế của mình nhưng bác bỏ ý tưởng rằng nông nghiệp là yếu tố chính của sự giàu có của một quốc gia.
Trong khi Adam Smith nhấn mạnh đến việc tạo ra thu nhập, David Ricardo tập trung vào việc phân phối thu nhập giữa địa chủ, nhân công và các nhà tư bản. Ricardo thấy được sự mâu thuẫn giữa một bên là địa chủ và một bên khác là giai cấp lao động và giới tư bản. Ông thừa nhận rằng sự tăng trưởng của dân số và vốn (tư bản) tạo áp lực cho nguồn tài nguyên đất đai hạn chế, và làm tăng giá thuê và kiềm chế lương và lợi tức.
Thomas Robert Malthus đã dùng ý niệm về mức hữu ích giảm dần để giải thích mức sống thấp. Ông cho rằng dân số có khuynh hướng tăng theo cấp số nhân vượt xa sự phát triển theo cấp số cộng của thực phẩm. Động lực của sự phát triển nhanh chóng của dân số trong điều kiện hạn chế của đất khiến giá trị của lao động ngày càng giảm dần. Kết quả này khiến cho mức sống giảm ở những nơi có mức tăng dân số cao. Malthus cũng đặt ra vấn đề về khuynh hướng tự động tạo ra toàn dụng lao động của nền kinh tế thị trường. Ông cho rằng thất nghiệp là do khuynh hướng nền kinh tế hạn chế tiêu dùng mà thay bằng tiết kiệm quá nhiều. Chủ đề này bị lãng quên cho đến khi Keynes xem xét lại vào những năm 1930 .
Vào cuối thời kỳ cổ điển, John Stuart Mill phân biệt sự trùng lắp với những nhà kinh tế cổ điền về sự tất yếu của phân phối thu nhập do hệ thống kinh tế thị trường. Mill chỉ ra sự khác biệt rõ rệt giữa hai vai trò của thị trường: phân bổ tài nguyên và phân phối thu nhập. Thị trường có thể phân bổ tài nguyên một cách hiệu quả nhưng chưa chắc phân phối thu nhập một cách hiệu quả và điều đó đòi hỏi sự can thiệp cần thiết của xã hội và chính phủ.
Trường phái Cách Tân ( Marginalist School)
Các nhà kinh tế học cổ điển cho rằng giá được xác định bằng chi phí sản xuất. Các nhà Cách tân nhấn mạnh rằng giá còn phụ thuộc vào mức độ nhu cầu mà mức cầu này phụ thuộc vào mức độ hài lòng của khách hàng khi sử dụng từng sản phẩm hay dịch vụ cụ thể.
Nhóm các nhà kinh tế học này giúp kinh tế học vi mô hiện đại công cụ phân tích cơ bản về cung và cầu, tiện ích người tiêu dùng và cơ sở toán học để sử dụng những công cụ này. Nhóm Cách Tân cũng cho thấy rằng trong nền kinh tế thị trường tự do các yếu tố sản xuất – đất, lao động và vốn – đều nhận được giá trị thu về bằng với mức đóng góp trong quá trình sản xuất. Nguyên tắc này đôi khi được dùng để điều chỉnh phân phối thu nhập: có nghĩa là con người kiếm được bằng đúng với mức tài sản họ đóng góp trong quá trình sản xuất.
Trường phái Marx (Marxist School)
Trường phái Marx thách thức nền tảng của lý thuyết Cổ điển. Trong những bài viết của mình vào giữa thế kỷ 19,Karl Marx xem chủ nghĩa tư bản là một giai đoạn phát triển kinh tế. Ông cho rằng chủ nghĩa tư bản cuối cùng tự nó sẽ bị diệt vong và sẽ được nối tiếp bằng một thế giới mà không còn sở hữu cá nhân.
Theo đuổi thuyết giá trị của lao động, Marx tin rằng toàn bộ quá trình sản xuất là do lao động tạo nên, bởi vì nhân công hay lao động tạo ra tất cả giá trị trong xã hội. Ông tin rằng hệ thống thị trường cho phép các nhà tư bản, chủ sở hữu máy móc và nhà máy, bóc lột công nhân bằng cách không phân chia một cách công bằng những gì được sản xuất ra. Marx dự đoán Chủ nghĩa tư bản làm cho giai cấp công nhân ngày càng thảm hại hơn khi mà giới tư bản cạnh tranh vì lợi nhuận từ đó tiếp nhận những máy móc thiết bị để tiết kiệm lao động, tạo ra “lực lượng thất nghiệp” – giai cấp vô sản, những người này cuối cùng sẽ đứng lên giành lấy phương tiện sản xuất.
Trường phái thể chế (Institutionalist School)
Các nhà kinh tế học thể chế xem hành vi kinh tế của cá nhân là một phần của mô hình xã hội lớn hơn bị ảnh hưởng bởi cách sống và cách suy nghĩ. Họ bác bỏ quan điểm hẹp Cổ điển là nhu cầu kinh tế là độc lực chính của con người. Phản đối quan điểm thị trường tự do (laissez-faire) không có vai trò của chính phủ trong nền kinh tế, Trường phái Institutionalist kêu gọi sự kiểm soát và cải cách xã hội của chính phủ để nhằm phân phối thu nhập một cách công bằng.
Trường Phái Keynes (Keynesian School)
Phản ứng lại với suy thoái nghiêm trọng của cả thế giới, John Maynard Keynes đã phá vỡ quan điểm của các nhà Kinh Tế Học Cổ Điển qua tác phẩm “Lý Thuyết Chung về Lao động, Lãi suất và Tiền tệ”. Quan điển Cổ Điển cho rằng trong thời kỳ suy thoái, lương và giá sẽ giảm để trở về mức toàn dụng lao động. Keynes khẳng định rằng điều ngược lại mới đúng. Giá và lương giảm, bằng cách giảm thu nhập của mọi người, sẽ hạn chế sức tiêu dùng. Ông cho rằng sự can thiệp trực tiếp của chính phủ là rất cần thiết để tăng tổng tiêu dùng.
Quan điểm của Keynes chứng minh cơ sở lý luận sử dụng chi tiêu của chính phủ và thuế để bình ổn nền kinh tế. Chính phủ nên tiêu dùng và giảm thuế khi tiêu dùng cá nhân không đủ hoặc đang đe doạ suy thoái. Chính phủ có thể giảm chi tiêu và tăng thuế khi tiêu dùng cá nhân quá lớn và đe doạ lạm phát. Cơ sở phân tích của ông chủ yếu tập trung vào các yếu tố xác định tổng tiêu dùng, quan điểm này vẫn đang là một nền tảng phân tích kinh tế học Vĩ Mô hiện đại.
Trường phái Tân Cổ điển (Neo-Classical)
Trường phái Vĩ mô tân cổ điển đã phát triển từ hai nguồn khác nhau nhưng có liên quan đến nhau: phê bình về mặt lý thuyết và thực nghiệm của kinh tế học truyền thống. Ở khía cạnh lý thuyết, đó là sự lãng quên khái niệm kỳ vọng của các mô hình kinh tế học truyền thống. Ở khía cạnh thực nghiệm, Sự đình lạm (stagflation) của nền kinh tế mỹ trong suốt những năm 1970 khiến người ta tìm kiếm những lý thuyết khác để giải thích sự thất bại của Đường cong Phillips.
Vào cuối những năm 1980, những nhận định của trường phái kỳ vọng duy lý đã thách thức cho sự phát triển của kinh tế vĩ mô. Trường phái kinh tế này được đại diện bởi R. Lucas và T. Sargent, các tác giả này cho rằng trong kinh tế vĩ mô, trường phái Keynes đã bỏ qua tác động của kỳ vọng đến hành vi. Trường phái này cho rằng con người hình thành “kỳ vọng” một cách hợp lý nhất có thể dựa trên những thông tin họ có. Mô hình của trường phái này tính đến tác động của kỳ vọng duy lý trong hành vi của con người và doanh nghiệp trong thị trường thông qua các hành vi “động” của các bên trong lý thuyết trò chơi.
Trường phái trọng tiền (Monetarism)
Phân tích kinh tế của Trường Phái Trọng Tiền tập trung vào tốc độ chu chuyển của đồng tiền, có nghĩa là số lần đồng tiền di chuyển trong một thời đoạn – thường là một năm. Tốc độ của đồng tiền được định nghĩa là tỷ sốGDP danh nghĩa và lượng tiền V º GDP/M º (PxY)/M. Vì thế MxV º PxY. Các nhà kinh tế học trường phái Trọng Tiền cho rằng lạm phát dai dẳng đơn thuần là hiện tượng tiền tệ. Vì thế, lạm phát không thể tiếp diễn mãi trừ khi Ngân Hàng Trung Ương cố gắng điều tiết bằng cách tăng thêm cung tiền. Trường phái này cũng cho rằng hầu hết các bất ổn trong nền kinh tế là do Chính Phủ gây ra và nghi ngờ khả năng Chính phủ quản lý được kinh tế vĩ mô. Họ cho rằng cung tiền cũng tăng trưởng với tốc độ bằng với tốc độ tăng trưởng bình quân của sản lượng (hay thu nhập Y). Ngân hàng trung ương nên tăng cung tiền để điều tiết tốc độ tăng trưởng thực chứ không phải là lạm phát.
Tóm tắt
Các lý thuyết kinh tế thay đổi không ngừng. Thuyết của Keynes, với trọng tâm nhấn vào các chính sách của chính phủ để nhằm tăng việc làm, vẫn đang là cơ sở hoạch định chính sách chủ yếu thời hậu thế chiến. Nhưng đến cuối những năm 60, lạm phát và năng suất giảm buộc các nhà kinh tế học tìm kiếm những giải pháp mới. Từ nghiên cứu này, các lý thuyết mới ra đời.
Trường phái trọng tiền phát triển Thuyết Sản Lượng của tiền, cơ sở của cho phân tích Vĩ mô sau Keynes. Trường phái này khẳnh định lại vai trò quan trọng của sự gia tăng tiền tệ trong việc xác định lạm phát.
Lý thuyết kỳ vọng duy lý là cơ sở mới cho các quan điểm Hậu Keynesian về việc hạn chế sự tham gia của chính phủ trong nền kinh tế. Quan điểm này cho rằng khả năng phản ứng của thị trường trước các hành động của chính phủ sẽ hạn chế tính hiệu quả của các chính sách của nhà nước.
Kinh tế học Trọng Cung (supply side) phát triển thêm cho trường phái cổ điển về việc xem tăng trưởng kinh tế như là điều kiện tiên quyết cơ bản để cải thiện đời sống xã hội. Trường phái này nhấn mạnh cần thiết khuyến khích tiết kiệm và đầu tư nếu như nền kinh tế muốn tăng trưởng. Các nhà kinh tế học Trọng Cung tin rằng giảm thuế công nhân sẽ làm việc chăm chỉ hơn và tiết kiệm nhiều hơn, Doanh nghiệp sẽ đầu tư và sản xuất nhiều hơn. Cực đoan hơn, những người Trọng Cung còn cho rằng tác động khuyến khích (incentive) giảm thuế hiệu quả và có khả năng làm tăng mức thu thuế. Đường cong Laffer cho thấy mối tương quan giữa mức thuế và tiền thuế thu được. Họ dùng lý thuyết này để cho rằng có thể thu được nhiều thuế hơn bằng cắt giảm thuế nhưng chưa có nhiều bằng chứng để hỗ trợ lý thuyết này.
Những lý thuyết này và một số lý thuyết khác đang được tranh cãi và kiểm chứng. Một số đã được chấp nhận, một số được sửa đổi một số khác lại bị bác bỏ khi các nhà kinh tế học vận dụng để giải thích những câu hỏi kinh tế cơ bản: Làm thế nào quyết định sẽ sản xuất những gì trong tiềm năng hạn chế? Làm thế nào đảm bảo ổn định giá và toàn dụng lao động của nguồn tài nguyên? Làm thế nào để nâng cao mức sống của hiện tại và thế hệ tương lai?
Tài liệu tham khảo
1. Blanchard O., 2000, Macroeconomics, 2nd ed., Prentice Hall.
2. Brue, S., 2001, The evolution of Econnomic Thought, 6th, Dryden Press .
3. Ekelund R. B., Hebert R, 1997, A history of economic theory and method, 4th ed., McGraw-Hill.
4. Marilu H. Mc., 2000, The Nobel Laureates - How The World’s Greatest Economic Minds Shaped Modern Thought, McGraw-Hill.
5. Michael M., 1999, Delimas in Economic Theory, OxfordUniversity Press.
6. Sachs J. D., Larrain F. B., 1993, Macroeconomics in Global Economy, Prentice Hall.
7. Trinh N. V., Dung N. T, Nghinh V. V., 2000, Lich Su Cac Hoc Thuyet Kinh Te, Publisher of HCMC Vietnam National University.
Adam Smith là một trong các nhà trí thức có một nền tảng giáo dục tốt (trong ngành luật) mà có liên quan đến phong trào ngày nay như một "sự khai sáng người Scotland". Ngoài Adam Smith ra còn có thể kể đến David Hume. Hai vị này đều là người Scotland vùng Glasgow hoặc vùng Edinburg và họ đã cùng làm việc và viết những bài chống lại sự kiểm soát ngày càng mở rộng của nước Anh và những cuộc nổi dậy chống lại nó. Thậm chí trước cuộc cách mạng mà Mỹ chống lại luật lệ của Anh, vùng cao nguyên Scotland đã có những cuộc nổi dậy liên tục vào thế kỷ 18, tràn vào những thung lũng nhỏ hẹp, ở các vùng đất thấp Scotland thì dùng gươm giáo chống lại súng ống của Anh, thậm chí chiếm luôn cả phần đất của Anh. Trong khi đó phản ứng đầu tiên của Anh chính là dùng quân đội (đã đánh bại quân phiến loạn Jacobite và tàn sát cả những thị tộc mà họ gặp phải) trong một thời kỳ lâu dài, với sự trợ giúp của giới trí thức "khai sáng người Scotland", họ đã tiến hành những gì mà ngày nay chúng ta gọi là chống chiến tranh du kích bao quanh, tiêu diệt và xoá sạch văn hoá những thị tộc ở vùng cao nguyên Scotland - có thể gọi đây là nạn diệt chủng văn hoá, nó đựơc lập ra để xoá sạch những con người đó và gom những người còn sót lại theo chế độ chủ nghĩa tư bản Anh. (Lưu ý: tham khảo thêm dòng lịch sử của Scotland và những đường dẫn khác để biết rõ thêm chi tiết, đặc biệt là phần xoá sổ vùng đất cao nguyên. Xem thêm phim Bravehearts và Rob Roy để thấy được Hollywood đã dựng lại những con người vùng cao nguyên đó và cả những tình hình chính trị lúc bấy giờ. Đọc tiểu thuyết Rob Roy của ngài Walter Scott để biết thêm một số hư cấu về một vị anh hùng có thật của Scotland.)
Smith với Thuyết Trọng Thương
Chúng ta hãy bắt đầu với việc khảo sát lại mối liên hệ giữa Smith và những người theo thuyết trọng thương trước thời của ông và ông đã cố gắng tìm tòi để có những nghiên cứu sâu xa hơn những tư tưởng của họ. Đề phục vụ cho mục đích của chúng ta, chưong đầu tiên trong tác phẩm của ông Nghiên cứu về bản chất và nguyên nhân làm giàu cho quốc gia - gồm bốn tập - có cung cấp một tóm tắt ngắn gọn về những quan niệm của ông ta - chủ yếu tập trung vào tiền tệ, ông cho rằng tiền như một hình thức chủ đạo để làm giàu và cũng cần thiết cho "thặng dư" xuất khẩu nhằm mở rộng mức cung tiền.
Đầu tiên, Smith lập luận rằng trong những thời điểm thuận lợi thậm chí những người theo thuyết trọng thương cũng biết rằng tài sản thật sự của một quốc gia là "đất đai, nhà cửa, và những loại hàng hoá có thể tiêu thụ được" của nó hơn là tiền bạc. Thứ hai, ông cho là lợi nhuận đầu tiên thu được từ mậu dịch chính là mở rộng thị trường cho sản xuất trong nước, có thể bán đi bất kỳ hàng hoá sản xuất thừa trong nước và khuyến khích các ngành trong nước phát triển. Ông cũng chỉ trích đến việc người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã phá huỷ đế chế Mexico và Peru, do đó làm hạn chế mậu dịch với hai nước này. Ông cũng công kích cả sự độc quyền mậu dịch của những nước đế quốc ở Châu Âu như cho phép công ty Đông Ấn của Mun giữ thế độc quyền trong khi đó kiềm chế mậu dịch và tài sản của những nước thuộc địa. Ông đồng tình với chính sách mậu dịch tự do hơn với những vùng thuộc địa Bắc Mỹ. (Còn đối với người bản xứ của Bắc Mỹ, ông không quan tâm đến họ vì cho rằng họ "chỉ là những người không văn minh", do đó ông không dùng đến họ trong giao dich buôn bán hoặc giả không cần kiểm soát đến họ.) Ông cho rằng những bài viết của những người theo thuyết trọng thương chỉ là những lời ngụy biện cho chính những lợi nhuận mà họ đạt được.
Smith với Nhu Cầu Áp Đặt Công Việc
Trong khi Smith coi thường những bài viết về mậu dịch chỉ mang tính tư lợi của những người theo thuyết trọng thương thì chính những quan điểm của ông về nhu cầu áp đặt công việc đối với những người nhàn rỗi cũng giống như những quan điểm của những người đi trước ông. Trong quyển 2 chương thứ ba của tác phẩm Tài sản quốc gia của ông, ông có đề cập đến những lợi thế to lớn của lương trả cho công nhân, ông xem đó như là "nguồn vốn", tức là xem nó như những phương tiện dùng để kích thích con người làm việc, đó cũng có nghĩa là thu nhập, hay gọi là phần xứng đáng được hưởng của mỗi cá nhân. Những lời ông ta đưa ra phần lớn nhằm mục đích hướng đến cái cách mà những người có tiền sử dụng đồng tiền của họ vào mục đích tiêu thụ, cũng chính điều này làm cho con người ta trở nên lười biếng và không muốn làm việc, nhưng thật ra ông cũng rất ghét sự lười biếng ấy. Ông viết: "Tổ tiên của chúng ta đã quá an nhàn bởi vì họ cho rằng ngành công nghiệp bấy giờ phát triển như thế đã đủ. Như người ta vẫn thường nói rằng thà chơi hơn là làm việc mà chẳng được gì cả". Giống như Mun trước đây, ông cũng đưa ra Hà Lan như một ví dụ tham khảo. "Trong những tỉnh thành chuyên về sản xuất và buôn bán, những người thuộc tầng lớp thấp phần lớn sống nhờ vào tiền lương, họ là những con người chăm chỉ, khoẻ mạnh, không say xỉn, và hầu như ở các tỉnh khác của Anh và Hà Lan cũng như thế".
Đối với thái độ chán ghét "thói lười biếng" và khuyến khích "tính chăm chỉ" thì Smith được xem như một điển hình cho những tác giả viết về kinh tế cùng thời với ông (cũng như đối với cả những người sau này) -- họ đều đưa ra những lý lẽ biện minh cho những người khác trong việc chuyển hầu hết nhân loại trở thành "người lao động". Không xét đến những nhà thần học hay sự chống đối nổi tiếng (như Calvin) và quan tâm đến những tác giả quen thuộc với lịch sử kinh tế, thì thật dễ dàng nhận thấy sự tiếp nối giữa mối quan tâm của John Locke về vấn đề "thay thế bất kỳ khuynh hướng lười biếng nào của trẻ em bằng những thói quen làm việc chăm chỉ," và sự chỉ trích của Smith về "những thói quen lười biếng" của những người công nhân khác nhau. Thật vậy, về mặt ngôn ngữ ta cũng thấy có nhiều nét tương đồng. Hãy so sánh những nghiên cứu của Locke về những mối nguy hiểm của "thái độ thờ ơ" của trẻ với những lời phê bình của Smith về "thái độ thờ ơ" của các công nhân của một nước trong chương mở đầu của quyển Tài sản quốc gia:
"Thói quen thờ ơ và lười nhác vô tình trở thành những tính cách của những người công nhân mà do tự nhiên hay do người công nhân muốn vậy cũng bắt nguồn từ sự ép buộc họ cứ nửa tiếng lại phải thay đổi công việc thay đổi công cụ làm việc, và bàn tay họ cứ phải làm cả 20 cách khác nhau một ngày; điều này làm họ hầu như luôn có thái độ thờ ơ và lười biếng, và không thể chuyên tâm vào những công việc thậm chí cấp thiết"
Hãy so sánh hai quan điểm về "đạo đức trong công việc" ở trên với hai quan điểm trái ngược khác về niềm hân hoan của thái độ thờ ơ và lười biếng. Quan điểm đầu là của David Thoreau trong "Bài Luận Về Những Đặc Tính Tốt Của Việc Bộ Hành", quan điểm thứ hai là của Bertrand Rusell trong bài luận về Tán Dương Thái Độ Nhàn Hạ
Thoreau: "Trong cuộc đời tôi, tôi mới chỉ biết qua một, hai người hiểu được nghệ thuật bộ hành, người mà có biệt tài đi thơ thẩn; từ này bắt nguồn từ "những người nhàn rỗi ở độ tuổi trung niên cứ đi lang đây đó và xin của bố thí. Họ chằng bao giờ đặt bước chân lên vùng đất thánh như họ nói, thật ra đơn thuần họ là những người nhàn rỗi. Tuy nhiên, một số thì bắt nguồn từ sans terre nghĩa là vô gia cư, do đo đương nhiên là không có nhà cửa gì cả nhưng đều có mặt khắp mọi nơi. Đây chính là bí quyết thành công của những người đi lang thang. Suốt ngày anh ta cứ ngồi trong nhà, nhưng anh ta có thể là một gã lang thang vĩ đại, nhưng người đi thẩn thờ thì chẳng vẫn vơ khác gì dòng sông đang tìm đường ra biển lớn."
Russell: "Trong một thế giới nơi mà không có ai bị ép buộc làm việc hơn 4 giờ một ngày, thì ai có những đam mê khoa học riêng thì có thể theo đuổi đam mê ấy của mình, và người hoạ sĩ có thể vẽ tranh mà không sợ bị chết đói, tuy nhiên tranh của anh ta phải có nét gì đặc sắc. Những nhà văn trẻ sẽ không bị ràng buộc phải thu hút sự chú ý của mọi người qua những tác phẩm kiếm cơm của họ, với quan điểm độc lập về kinh tế là cần thiết cho những tác phẩm mang tầm vóc vĩ đại, đối với điều này, khi thời điểm đó đến, thì họ lại mất đi niềm đam mê và khả năng thực hiện nó. […] Trên hết, cuộc sống sẽ đầy ấp hạnh phúc và vui thú thay vì những cơn căng thẳng thần kinh, trạng thái mệt mỏi, và chứng khó tiêu. Công việc phải tạo ra sự say mê chứ không chỉ làm cho con người kiệt sức. Bởi vì con người bị mệt mỏi trong giờ nghĩ ngơi của họ, nên họ sẽ không đòi hỏi những thú giải trí thụ động và nhạt nhẽo. Ít nhất có một phần trăm sẽ không chịu dành thời gian của mình vào những nghề nghiệp của mình nhằm phục vụ cho vấn đề của cộng đồng, và do họ không lệ thuộc vào những mục đích này nên cái tính độc đáo của họ sẽ không gây trở ngại gì, và họ cũng không cần phải tuân theo các tiêu chuẩn do những nhà phê bình lớn tuổi định ra. Nhưng điều này không chỉ đối với các trường hợp có thể được chấp nhận như thế này mà do có lợi thế về sự an nhàn rãnh rỗi. Đối với những người đàn ông và phụ nữ bình thường, thì họ sẽ càng trở nên cởi mở hơn, ít bị ngược đãi hơn, và ít có cái nhìn nghi ngờ hơn đối với người khác. Mưu đồ tiến hành chiến tranh cũng trở nên lụi tàn, một phần vì lý do này, và một phần do nó liên quan đến những công việc đòi hỏi tính dài lâu và nghiêm khắc cho tất cả mọi người. Về mặt đạo đức, sự đôn hậu là một đức tính cần thiết nhất, và nó chính là kết quả của sự nhàn hạ và an toàn, chứ không phải của một cuộc sống đầy ấp cạnh tranh gay gắt. Những phương pháp sản xuất hiện đại đã có thể cho tất cả mọi người sự nhàn hạ và an toàn; thay vì thế chúng ta lại lựa chọn cách làm việc quá sức vì một mục đích nào đó và cả sự nghèo đói. Cho đến bây giờ, chúng ta vẫn cứ giữ thái độ năng động như thời chúng ta chưa có máy móc, trong trường thế này chúng ta đã quá dại dột nhưng không có bất kỳ lý do nào bắt chúng ta dại dột mãi như thế."
Quan điểm khác nhau giữa Smith và những người theo thuyết trọng thương chính là ông nhấn mạnh đến nhân tố sản xuất, xem đây là một địa thế thực tế nhằm thúc đấy người ta làm việc chứ không do nhân tố mậu dịch mà nhân tố này chỉ được xem là thứ yếu mà thôi. Rõ ràng rất nhiều người đã bị thúc ép làm việc trên những chuyến tàu ngoại thương - và những người này cũng như những cuộc đấu tranh của họ (như chiếm tàu, làm cướp biển…) là nguyên nhân chính dẫn đến những cuộc kháng cự rộng lớn đối với tư sản - nhưng mặt số lượng thì họ đã kiến tạo ra một phần nhỏ của tầng lớp lao động. Khi xét đến khía cạnh phân chia lao động quốc tế đang phát triển (như là những người nô lệ tại Mỹ có nhiệm vụ sản xuất ra sợi cotton và sau đó chúng được chuyển sang các nhà máy tại Anh) thì những người đi biển như vậy (là những người có nhiệm vu khuân vác, vận chuyển và phân phát mặt hàng sợi đó qua Đại Tây Dương) về mặt nào đó thì được xem là "bản chất" của "nhân tố toàn cầu" đang nổi bật như một dây chuyền sản xuất mang từng bộ phận đến cho người công nhân trong cùng một tổ chức, điều này dễ hiểu và kiên định hơn quan điểm mà Smith muốn nhấn mạnh.
Tuy nhiên, Adam Smith chỉ nổi tiếng nhờ ông đã giải thích rõ hơn những người khác đã từng làm rằng nguồn gốc mới và quan trọng của số tài sản đang gia tăng kia thực chất là do những công việc làm mang lại, và phải làm những công việc bị bó buộc trong các nhà máy này của các nhà tư bản công nghiệp. Đó chính là lý do giải thích nguyên nhân tại sao Smith lại bắt đầu quyển Tài Sản Quốc Gia của ông với những phân tích về sự phân chia lao động trong nhà máy và những tác động của nó đến sản xuất và năng xuất lao động. Đây cũng chính là một khía cạnh mang tính bao quát mà hầu hết các phần đều liên quan đến phân tích những người theo thuyết trọng thương. (Và có một điểm mà người ta để ý thấy rằng vào thế kỷ 20 nó đã không được những nhà kinh tế học quan tâm nhưng lại gây được sự chú ý của những nhà kỹ sư công nghiệp, những nhà xã hội học, những nhà tâm lý học.)
Smith với Trường Phái Trọng Nông
Trước khi chuyển những phân tích của Smith về những vấn đề cơ bản của xã hội hiện đại, đầu tiên chúng ta hãy chú ý đến những quan niệm của ông về một trường phái tư duy kinh tế khác đối lập với thuyết trọng thương: trường phái trọng nông. Như chúng ta đã biết, những người theo thuyết trọng nông đã thay đổi những quan điểm của mình từ mậu dịch sang hiệu suất của đất đai và nông nghiệp. Trong suốt thời gian sống tại Paris, Smith đã có dịp gặp gỡ thảo luận với Francois Quesnay và Smith rất ngưỡng mộ con người cũng như những quan điểm của ông ta. Mặc dù ông dành nhiều thời gian lắm cho việc thảo luận những quan điểm của họ trong quyển Tài sản quốc gia, nhưng nói nhiều về trường phái trọng thương, cũng bởi tư duy trọng thương có sức ảnh hưởng mạnh hơn của trọng nông và theo quan điểm của Smith thì quan điểm đó mang nhiều tính chất sai lầm hơn thuyết trọng nông. Thật vậy, trong chương 9 và chương cuối của quyển Tài Sản Quốc Gia, khi ông kết tội những người trọng thương, cho rằng những lý lẽ của họ là ngụy biện và chỉ phụ vụ cho chính bản thân họ mà thôi, trong khi đó ông lại liên tục tỏ lòng trân trọng đối với những lời lẽ văn hoa và những lời công kích của những người trọng nông.
Về cơ bản thì cả hai sự công kích lẫn nhau giữa hai trường phái này đối với ông đều mang tính quan trọng cả. Đầu tiên, rõ ràng rằng tác phẩm Tableau Économique của Quesnay cũng như những nổ lực của nó trong việc cố đạt được tình thế tái sản xuất mở rộng của xã hội đã cuốn hút ông và có những ảnh hưởng đối với ông. Trong khi Smith phê bình Quesnay và những người theo ông khi họ nghĩ rằng trong nông nghiệp để đạt được năng suất thì chỉ cần mở rộng nhân tố lao động và cuối cùng lại tranh cãi đến tính năng suất của lao động trong ngành công nghiệp, thì dường như chính ông lại kế thừa những quan điểm được thể hiện trong quyển Tableau về sản xuất và tái sản xuất xã hội của nhân công nói chung và áp dụng chúng vào tác phẩm của ông. Ông ta không áp dụng hết quyển Tableau cho tác phẩm của mình nhưng nó cung cấp cho ông một điểm khởi đầu để ông có thể mường tượng ra và phân tích về một xã hội mà tự chính nó tái sản xuất. Tôi thiết nghĩ, đây chính là lý do giải thích tại sao ông lại viết rằng: "Tuy nhiên, hệ thống này cùng với những gì nó còn đang dỡ dang có lẽ cũng đã gần đúng nhất với một chân lý mà chưa được biết đến trong vấn đề kinh tế chính trị […]"
Thứ hai, ngoài việc nhân tố lao động đóng một vai trò cơ bản (hơn là đất đai), Smith còn cho rằng đối với thuyết trọng nông nó cũng cần thiết cho một nhành "mậu dịch mở và tự do", trong cũng như ngoài nước, xem nó như một nhân tố quan trọng để mở rộng công nghiệp. Thật ra, mậu dịch tự do có nghĩa là thị trường tự do và đối với Smith những điều chỉnh tự động của thị trường tự do không chỉ là phương tiện tái sản xuất của xã hội mà còn tối đa hoá sự thịnh vượng của xã hội. Viễn cảnh chung về những thị trường tự thân điều hoà cũng giống như sự tổng hợp cả hai quan điểm của Cantillon và Hume về những động lực tự điều hoà của cơ chế về dòng luân chuyển và trở thành một thực thể của "bàn tay vô hình" nổi tiếng của Smith.
[Lưu ý: sau Smith còn có một người phát ngôn cho quan điểm về mậu dịch tự do của ông, đó là Frédéric Bastiat (1801-1850) - là một nhà kinh tế học người Pháp. Mặc dù không phải là một lý luận vĩ đại nhưng Bastiat mang bản chất thông minh và đã công kích đến những chính sách bảo hộ mậu dịch thậm chí còn mạnh mẽ hơn cả Smith. Không còn nghi ngờ gì nửa, tác phẩm của ông ta - quyển Kiến Nghị (Petition) - là một quyển được nhiều người biết đến nhất về những công kích mang tính trào phúng của ông đối với vấn đề bảo hộ bởi vì ông đứng về phía ủng hộ cho mậu dịch tự do.]
Smith với Vấn Đề Giá Trị
Phần đầu đề của quyển đầu tiên trong tác phẩm Tài Sản Quốc Gia bắt đầu với câu: "những động cơ nâng cao năng lực của nhân tố lao động". Vấn đề đầu tiên nhất của chưong mở đầu là "những động cơ" (tức là sự phân chia lao động) nhưng hiện tượng về vấn đề nâng cao mà ông ta quan tâm hàng đầu là "lao động". Nói cách khác, Smith bắt đầu tâp trung vào phân tích công việc làm, việc làm của con người, những việc làm của con người do những nhà tư bản tạo ra. Những nhà tư bản này không "sử dụng đồng tiền vào công việc" mà là sử dụng nó để thúc ép người ta làm việc. Quan điểm chính của ông về "lao động" hay "việc làm dưới chế độ tư bản" là những gì mà cuối cùng Smith tự phân biệt "trường phái kinh tế học cổ điển" nói chung với quan điểm về vấn đề tiền và mậu dịch của thuyết trọng thương và vấn đề đất đai của thuyết trọng nông. Smith đặc biết đã tạo ra "lý thuyết về giá trị lao động" (Labor Theory of Value).
Cũng đã có nhiều "lý thuyết lao động" về mặt giá trị trước và sau Smith, nhưng những lý thuyết trước thời Smith có những thể hiện mang tính triết lý hơn về vấn đề trọng tâm chính của việc làm ngày đang gia tăng là do sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, ví dụ như những quan điểm của John Locke về vai trò cơ bản của người lao động trong sự kiến lập "tài sản" , còn những thuyết sau Smith lại ủng hộ cho tầng lớp lao động hoặc phê phán chủ nghĩa tư bản vì cách mà họ áp đặt công việc cho người khác đang làm huỷ hoại con người. Mặt khác, quan điểm cuả Smith cũng dựa vào quan điểm của Locke, tập trung vào mối quan tâm của thế giới về thay đổi cơ bản trong đời sống xã hội do tầng lớp tư bản đang phát triển tạo ra: con người bây giờ không làm việc để sống, mà là sống để làm việc.
Trong quyển Tài Sản Quốc Gia, Smith đã mang đến cho độc giả thuyết lao động về mặt giá trị của ông qua những lý luận về tiền tệ và những thay đổi của giá trị tiền tệ (tiền kim loại truyền thống) và cả những thay đổi của giá trị hàng hoá được đo bằng tiền. Những thay đổi liên tục này khiến cho ông phải tìm kiếm một cái gì đó cố định hơn ẩn sau giá trị của đồng tiền. Những gì ông đưa ra như một điều-bí-mật-không-thể-che-dấu của giá trị đích thực chính là lao động (nhớ rằng ông bị ảnh hưởng những quan điểm căn bản từ Locke và những người trước thời ông).
Một mặt, Smith đã nêu rõ quan điểm của mình về vấn đề trọng tâm chính của lao động ngay trong câu đầu tiên của quyển Tài Sản Quốc Gia: "Lực lượng lao động hàng năm của mỗi quốc gia chính là quỹ cung cấp cho quốc gia đó những thứ tiện nghi và cần thiết cho cuộc sống mà quốc gia đó hàng năm cần dùng đến […]." Nhưng ở cuối chương 4 trong tác phẩm "Nguồn Gốc Và Cách Sử Dụng Tiền Tệ" - quyển 1- ông đi vào thảo luận sâu hơn về "mặt giá trị", ông viết "Giá trị mang hai ý nghĩa khác nhau, và đôi khi nó thể hiện tính hữu dụng của một vật đặc biệt gì đó, đôi khi nó lại thể hiện năng lực mua quyền sở hữu một loại hàng hoá nào đó. Nó có thể được gọi là 'giá trị sử dụng' hay 'giá trị trao đổi'. Dĩ nhiên "giá trị trao đổi" được ưu tiên chú ý nhiều hơn, và ông dành cả chương kế tiếp (5) để giải thích "tiêu thức đo lường thực sự của giá trị trao đổi"
Ông giải thích "tiêu thức đo lường thực sự của giá trị trao đổi đối với tất cả các loại hàng hoá chính là lao động"
"Giá trị thực của mọi thứ- mức giá mà con người phải trả để có được những thứ đó - là công sức mà người lao động đã bỏ ra để tạo ra nó. Giá trị mà một người thật sự phải trả để sở hữu một loại hàng hoá hoặc tuỳ ý sử dụng hay trao đổi nó lấy một thứ khác, chính là công sức để làm ra thứ hàng hoá đó mà anh ta tiết kiệm được và người lao động phải gánh lấy trách nhiệm đó. Những gì người lao động dùng tiền hay hàng hoá mua về mang một giá trị như công sức cần thiết để làm ra chúng. […] Sức lao động chính là giá trị đầu tiên, là vật dụng mang giá trị gốc, và tiền dùng để chi trả cho mọi thứ"
Ông ta tiếp tục thảo luận về những vấn đề khó khăn khi đo lường số lượng tương đối sức lao động đến ước tính "giá trị" đầu tiên là bằng hàng hoá (trao đổi) và sau đó là bằng tiền (một hệ thống trao đổi được phát triển đầy đủ hơn). Nhưng ông ta nhấn mạnh rằng mức giá tiền chưa phản ánh hết toàn bộ sức lao động phải bỏ ra để có được loại hàng hoá đó.
Nếu "ở nơi nào cũng chỉ luôn dùng duy nhất sức lao động làm tiêu chí chuẩn thực để đánh giá và so sánh giá trị của tất cả các loại hàng hoá, thì như thuật ngữ của Smith, nó sẽ tạo ra "mức giá thực" và tiền chỉ là "giá trị danh nghĩa".
Trong chương tiếp theo (6), Smith đưa ra hai tình huống kề nhau, một tình huống mà trong đó những người lao động làm việc vì chính bản thân họ, tận hưởng những của cải và thành quả do mình tạo ra, và một tình huống có sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản mà trong đó những nhà tư bản chiếm đoạt một phần giá trị được tạo ra bởi những người mà họ bỏ tiền ra thuê, phần giá trị này được xem như là lợi nhuận. [Lưu ý: việc mô tả một xã hội "nguyên thuỷ" trong đó những cá nhân làm việc độc lập và cho chính bản thân họ thật ra chỉ là trong tư tưởng mà thôi, chứ trong thực tế, mọi người đều có một sự nối kết và làm việc cùng nhau.] Smith cũng chỉ ra rằng đối với những người có ruộng đất mà có thể "hưởng được những gì mà họ không bỏ công sức ra gieo trồng" thì những gì họ hưởng được do lấy từ thành quả lao động của người khác được xem là tiền tô (rent).
Smith với vấn đề Chủ Nghĩa Tư Bản
Nhưng trong khi Smith không đồng tình với những tay địa chủ và "những đòi hỏi tiền tô bất hợp lý" của họ, thì ông lại đồng tình với những nhà tư bản, ông cho rằng, họ sẽ không bỏ "vốn" của họ ra ("vốn" được hiểu là số vốn đầu tư cũng như để mua dụng cụ, nguyên liệu hay thuê công nhân) trừ phi họ kiếm được lợi nhuận từ nó. Xin chú ý rằng: trong khi giữa "mong muốn" và "hành vi" của những nhà doanh nghiệp và địa chủ có một sự nối kết trùng khớp với nhau, thì trong thực tế chẳng có một lý thuyết nào có thể giải thích những phần thành quả lao động nào mà họ có thể chiếm đoạt từ người lao động.
Thật ra Smith xem những tay địa chủ như những người sống bám, và biện minh cho những nhà tư bản là họ làm vì họ muốn tạo ra lợi nhuận, tuy nhiên chẳng có cách nào làm cho Smith thay đổi quan điểm đó về các nhà tư bản. Trong Tài Sản Quốc Gia cũng có một số đoạn Smith viết với giọng gièm pha những nhà tư bản cũng như sự đối lập thường xuyên giữa lợi ích của họ và lợi ích xã hội nói chung. Ví dụ như trong phần cuối của quyển 1, ông đưa ra lời cảnh báo nghe như ông muốn chỉ trích những nhà trọng thương tư lợi cá nhân:
"Việc đề xuất ra bất kỳ luật thương mại mới nào (do tầng lớp tư bản đề xuất) đều phải luôn được chấp thuận của phần đông, và không được chấp nhận nếu không trãi qua thời gian chờ đợi và kiểm tra kỹ lưỡng, không những cực kỳ thận trọng mà còn phải có những mối nghi ngờ về nó nữa. Dó con người đề xuất ra, đó là những người mà quyền lợi của họ chẳng bao giờ tương đồng với quyền lợi của công chúng, những người mà quyền lợi của họ gây tổn hại và đè nặng lên xã hội, cả những người mà có được nhiều cơ hội nhờ lừa đảo và chất gánh nặng lên xã hội."
Cũng giống như câu cách ngôn của giới kinh doanh: "Những gì tốt cho các công ty ô tô thì cũng tốt cho đất nước" (Có lẽ cũng như "những gì tốt cho các công ty dầu hoả thì cũng tốt cho đất nước")
Mặc dù rõ ràng là Smith tin rằng chủ nghĩa tư bản được hình thành từ sự tích luỹ tài sản thông qua đầu tư và những động lực của thị trường, nhưng ông cũng thấy được cấu trúc giai cấp của xã hội tư bản và sự đối lập của những giai cấp này.
Trong chương nói về tiền lương lao động, Smith đã nói thẳng ra rằng những nhà tư bản kết hợp lại tạo thành một giai cấp bóc lột công nhân và họ sử dụng luật pháp nhằm ngăn ngừa những người công nhân đoàn kết chống lại họ:
Những người có quyền thế, mang tính thiểu số, có thể dễ dàng liên kết lại với nhau; và bên cạnh đó luật pháp cũng cho họ có được quyền kết hợp đó hay ít nhất cũng không ngăn cản việc làm này của họ, trong khi đó luật pháp lại ngăn cản sự liên kết của công nhân. Nghị viện của chúng ta cũng không có hành động nào chống lại việc sự liên kết nhằm hạ thấp mức giá của người lao động, ngược lại nghị viện lại có nhiều hành động chống lại sự liên kết nhằm làm gia tăng giá trị lao động. […] Tuy mối liên kết giữa các nhà tư bản chỉ là mối liên kết ngầm nhưng nó bền vững và đồng nhất, mối liên kết này nhằm ngăn chặn sự gia tăng mức lương của người lao động vượt quá giá trị thực mà họ đáng được nhận […] Tuy nhiên những người công nhân lại thường xuyên liên hiệp lại với nhau để chống lại sự liên kết này của các nhà tư bản cũng như đòi tăng giá trị sức lao động của họ."
Trong phần 2 chương 1 của quyển 5, Smith đã giải thích rằng cũng chỉ có những nhà tư bản mới có khả năng kêu gọi quyền lực cảnh sát của chính phủ nhằm bảo vệ tài sản nguồn vốn tư bản của họ và chống lại những cái nghèo nàn và các hành vi thù địch mà họ gây ra.
"Nhưng chính những lòng ham muốn và tham vọng giàu có, sự căm ghét cái nghèo, và cả sự yêu thích niềm hân hoan hưởng thụ lại là những động lực thúc đẩy họ chiếm đoạt lấy tài sản, những động lực làm cho những hành động của họ kiên định hơn và gây mức ảnh hưởng của họ bao quát đến mọi người. Bất cứ nơi nào càng có nhiều tài sản thì nơi đó càng có nhiều bất công. Một người cực kỳ giàu có thì có ít nhất 500 người nghèo khó, sự sung túc giàu có của một số ít người lại làm cho nhiều người trở nên đói nghèo.[…] Chỉ có núp bóng dưới sự che chở của chính quyền địa phương thì những nhà tư bản - những người đang sở hữu một số lượng tài sản quý giá mà do công sức nhiều năm trời và có lẽ của nhiều thế hệ liên tiếp tạo ra nó - mới có được một đêm an giấc."
Hơn nữa, Smith cũng biết rõ rằng thái độ bất mãn đối với công việc bị ép buộc làm ở hiện tại của "những người tầng lớp thấp kém" một phần cũng do những tính cách bảo thủ mà ra. Trong chương đầu tiên của quyển 5 - phần thảo luận về giáo dục - ông đem so sánh hai trường hợp, trường hợp đầu là những ảnh hưởng bất lợi của việc chuyên môn hoá liên quan đến sự phân công lao động của những nhà tư bản, trường hợp thứ hai là những kết quả có lợi ích nhiều hơn trong những xã hội trước đó, thời kỳ mà những binh lính cũng được xem như công nhân. Dường như "những người binh lính" mà Smith đề cập đến đều là những người thuộc vùng Highland những người đã đi xâm chiếm một phần đất vùng Scotland của ông vào thế kỷ 18. Tất nhiên những lối tư duy như thế đã được thể hiện bởi người bạn thân của Smith - ngài David Hume - sau cuộc nổi loạn của Jacobite năm 1745 và sự chiếm đóng của Edinburgh:
"Khi con người ngày càng trở nên văn minh hơn và tự cho phép mình say mê những thứ nghệ thuật và sản xuất, thì lối suy nghĩ của họ sớm muộn cũng khiến họ làm những điều không phù hợp với mình và làm cho họ có một tham vọng khác thường, điều này do lối suy nghĩ hơn là do bản thân họ muốn như thế… Nhưng đối với người có tính cách hung tàn thuộc vùng Highland - những người mà phần lớn đang sống tại Pasturage - lại có thời gian riêng của mình để tự cho phép mình say mê những lý tưởng quân sự… tất cả những lý tưởng đó cứ ấp ủ trong tâm trí chiến đấu của họ và làm cho họ từ một đứa bé nằm trong nôi trở thành một chiến binh hoàn hảo mọi mặt nhưng lại không có tri thức."
Dù sao đi nữa những gì Smith nói về sự chuyên môn hoá và làm việc quá sức khiến cho người công nhân trở nên tồi tệ thêm cũng đã gây tiếng vang đối với thế hệ của những người-gây-kích-động-chống-đối-tư-bản , mặc dù họ cũng biết rằng việc chống đối lại những khuynh hướng như thế càng làm cho người công nhân suy nghĩ và hành động nhiều hơn cả những gì Smith nói.
"Đối với những người mà cả đời họ chỉ làm một số ít việc cho những mục đích có thể nói là giống nhau hoặc giả là gần như nhau thì họ chẳng thể có được những cơ hội sử dụng đến cái vốn hiểu biết của họ cũng như không thể tự mình khám phá ra các giải pháp cho những vấn đề nan giải mà chưa bao giờ xảy ra. Do đó đương nhiên là anh ta thất bại, với thói quen như thế nhìn chung làm cho họ cũng như con người càng trở nên ngu ngốc và ngờ nghệch. Với một trạng thái tinh thần uể oải thì không chỉ không thể đối thoại một cách có lý trí, mà còn không thể bộc lộ được những cảm xúc nhẹ nhàng, lòng bao dung hay cao thượng của mình cũng như không thể có được những cái nhìn đúng đắn đối với cả các bổn phận thậm chí là bình thường của chính cuộc sống riêng của mình […] Đời sống cứ tiếp diễn như thế cũng sẽ làm huỷ hoại đi lòng dũng cảm của con người […] Thậm chí nó làm huỷ hoại cả những hoạt động thân thể của con người, làm cho anh ta không thể sử dụng đến sức mạnh bản thân hay sự kiên trì của anh ta vào công việc."
Nhận thức được điều đó, Smith kêu gọi chính phủ ít nhất cũng phải nổ lực tránh đi những sự thiếu hiểu biết như thế bằng cách cung cấp cho thế hệ con cái của những công nhân một nền tảng giáo dục cơ bản trước khi chúng bước chân vào làm việc. Ông cho rằng một nền giáo dục như thế có thể làm cho người công nhân có được một "tinh thần hăng hái" hơn và "ít lầm đường lạc lối mà có những chống đối ương ngạnh và vô ích đối với các biện pháp của chính phủ." [Lưu ý: ông không cung cấp phương pháp nào làm tổn hại đến tổ chức tư bản mà chỉ đưa ra cách có thể khiến cho người công nhân chấp nhận nó một cách dễ dàng hơn.]
Nhưng trong khi Smith nhận ra được ích lợi của nền giáo dục mà chính phủ cung cấp trong việc góp phần ngăn ngừa nổi loạn, thì nhìn chung ông lại nghĩ rằng những cuộc nổi loạn như thế rốt cuộc gì rồi cũng sẽ bị dập tắt, đặc biệt là những cuộc đấu tranh đòi tăng lương. Không chỉ có những sự phối hợp của các đạo luật chống lại họ mà cả thị trường lao động cũng thế.
Ông thấy rằng bất cứ có sự gia tăng về đồng lương đều cũng dẫn đến tình hình người công nhân kết hôn nhiều hơn và chu cấp cho con cái họ nhiều hơn chứ không phải là tình trạng mà nguồn cung lao động gia tăng và giảm đi mức lương của họ. Trong chương nói về "Tiền lương lao động" ông viết rằng "mức thưởng hào phóng cho người công nhân […] chính là nguyên nhân làm gia tăng dân số" và "sự thưởng quá mức" như thế sớm muộn gì cũng làm giảm lại mức lương của họ và dừng lại ở mức vừa đủ sống. Những quan điểm này được Linh Mục Thomas Malthus tiếp thu và phát triển thêm trong quyển Luận Về Quy Luật Dân Số (xem phần sau) của ông - tác phẩm này trở thành một vũ khí hữu dụng của những nhà tư bản nhằm chống lại những cuộc đấu tranh đòi cải thiện điều kiện việc làm cho người nghèo - tăng lương và trợ cấp xã hội.
Do vậy, quan điểm của Adam Smith đã dẫn dắt chúng ta đi từ quan điểm trọng thương về tiền và mậu dịch đến nhận thức của phái trọng nông về những mối quan hệ thực tiễn giữa những loại tiền nào được thể hiện, rồi đến cuộc đấu tranh giai cấp một cách gay gắt và hỗn loạn.
Smith với Vấn Đề Tiền Tệ
Như chúng ta thấy song song đó, Smith chẳng bao giờ mất đi quan điểm của mình về vấn đề tiền hay mậu dịch và những vai trò quan trọng của chúng nhằm tạo điều kiện cho các hoạt động của tư bản được diễn ra suôn sẽ. Thật vậy, khi trong chương 2 tập 2 của quyển Tài Sản Quốc Gia, ông đã có bài phân tích về vấn đề tiền tệ và trực tiếp nêu ra vai trò của chúng. Trong đó, ông có lặp lại những quan điểm mà John Law nhấn mạnh, đầu tiên là phương cách mà tiền giấy và tín dụng đang dần thay thế sự lưu thông bằng tiền vàng và bạc (và làm giảm chi phí của vòng quay lưu thông đó) và thứ hai là dù rằng sự thay thế đó vẫn phải do những yếu tố nội tại của mậu dịch quyết định.
Ở đây Smith cũng đưa "học thuyết về tiền thật" (Real Bills Doctrine) lập luận rằng bất kỳ một lượng tiền thừa nào trong vòng luân chuyển cũng sẽ được rút ra. Nếu số lượng thừa là vàng hay bạc thì chúng sẽ được rút ra và chuyển ra nước ngoài nhằm tránh để sinh lợi. Nếu số dư là tiền giấy thì chúng cũng được rút ra nhưng do đây là tiền trong nước không được sử dụng ở nước khác nên chúng sẽ được chuyển thành vàng và bạc trước khi được chuyển ra nước ngoài. Đối với điều này, Smith cho rằng "tất cả các loại tiền có thể dễ dàng lưu thông tại bất kỳ quốc gia nào nhưng vẫn không thể vượt qua giá trị của vàng bạc, của những gì mà chúng cung cấp cho nơi đó[…]" cũng như giá trị của đồng tiền trong vòng luân chuyển không thể vượt qua giá trị mà vòng luân chuyển của cơ chế mậu dịch đang hiện hữu cần đến.
