Bảng 66. Giọng hát

1.   Âm vực của giọng trung bình:

2.   Soprano: Giọng nữ cao; Alto: Giọng nữ trầm
Tenore: Giọng Nam cao; Basso: Giọng nam trầm
3.   Ký âm cổ:

4.   Hiệu quả thực tế khi viết cho bè Tenore

Bảng 67. Bộ dây

1.   Nốt tròn trong hình trên biểu thị những dây buông trên đàn, được đánh số từ cao xuống thấp. Nốt tròn tô đen cho biết giới hạn (bên trên) của âm vực được dùng trong dàn nhạc.
2.   Đàn violoncelle và contrebasse được viết trên khóa Fa 4, ở âm khu cao có thể viết trong khóa Sol (2). Đàn Viola (Alto) được viết trên khóa Do 3, ở âm khu cao có thể viết trong khóa Sol (2).
3.   Trong thực tế, âm thanh của contrebasse nghe thấp hơn nốt ký âm một quãng  tám.

4.   Âm bồi tự nhiên (sons harmoniques  naturels): được thực hiện trên dây buông và cho âm thanh nghe thực tế giống với nốt ký âm

5.   Âm bồi nhân tạo (sons harmoniques artificiels): có 4 cách ghi như trong ví dụ dưới đây. Nốt đen biểu thị nốt chính. Nốt hình quả trám biểu thị nốt bấm hờ. Nốt đen có dấu 0 (bên trên) cho biết nốt nghe  thực tế (nốt hiệu quả)

Bảng 68. Bộ gỗ

1.   Bảng trên đây so sánh âm vực của bộ gỗ với đàn violon. Chúng tôi không kể đến 3 nhạc cụ khác thuộc bộ gỗ là sáo Piccolo, Corno inglese (Cor Anglais) và Contra-Fagotto (Contrebasson).
2.   Sáo piccolo được ký âm như Flûte nhưng nghe thực tế cao hơn một quãng 8. Contra-Fagotto được ký âm như Fagotto nhưng nghe thực tế thấp hơn một quãng 8. Cor Anglais: dịch giọng Hautbois xuống một quãng 5.
3.   Kèn Clarinette en Si b được ký âm cao hơn âm nghe thực tế một cung (q.2 Trưởng)

4.   Kèn Fagotto được viết trong khóa Fa 4 va Sol 2 (ở âm khu cao).

Bảng 69. Kèn Saxophone

Các  nhạc cụ khác thuộc gia đình saxophone là: kèn sopranino giọng Mi giáng (nghe thực tế cao hơn nốt ký âm một cung rưỡi  - quãng 3 thứ),  kèn basse giọng Si giáng (nghe thực tế thấp hơn nốt ký âm một quãng 16 Trưởng).

Bảng 70. Bộ đồng

1.   Kèn trompette giọng Si giáng và kèn cornet à pistons (cornetto) dịch giọng một quãng 2 Trưởng dưới nốt ký âm.
2.   a) Âm khu cao của kèn trombone ténor được viết với khóa Do 4.
b) Âm kéo dài trì  tục (pédale) của trombone ténor:

c) Âm kéo dài trì  tục (pédale) của trombone basse xuống đến nốt Si của quãng 8 cực trầm.
3.   a) Kèn Cor giọng Fa được ký âm ở quãng 5 bên trên âm nghe thực tế (âm hiệu quả).

b) Âm khu trầm của Kèn Cor giọng Fa được ký âm ở khóa Fa 4 và quãng 4 bên dưới âm nghe thực tế.

4.   Kèn Tuba thật ra được thuộc gia đình saxhorn. Đây  là kèn trầm nhất trong dàn nhạc.

Bảng 71. Nhạc cụ phím

1.   Đàn Orgue  và clavecin:
Giới hạn của âm vực có thể thay đổi tùy loại nhạc cụ. Am sắc cũng có thể khác nhau ở mỗi âm khu và ở mỗi loại nhạc cụ.
2.   Đàn celesta có thể được viết theo khóa Fa hoặc khóa Sol, và viết  cao hơn âm thực tế một  quãng 8.

Bảng 72. Nhạc cụ có dây gảy

1.   Đàn guitare được viết trong khóa Sol và cao hơn âm nghe thực tế một quãng 8.

2.   Đàn harpe là loại diatonique. Mỗi nốt của âm giai có  thể được nâng lên hay hạ xuống nhờ vào 7 bàn đạp (pédale). Không  dùng đàn  harpe để chạy âm giai bán cung đồng chuyển (chromatique), thay vào đó, người ta dùng kỹ thuật lướt (glissando) thích hợp cho mọi  điệu thức và mọi giọng.
3.   Cả guitare lẫn harpe đều có thể diễn tấu âm bồi (ton flageolet, son harmonique).

Bảng 73. Bộ gõ

1.   Campanelli (Jeu de timbres), đàn xylophone và Campanella thường được ký âm thấp hơn nốt nghe thực tế một quãng 8.
2.   Vibraphone thường được ký âm cao hơn nốt nghe thực tế một quãng 8.
3.   Trống timpani được “ký âm” theo âm thực tế phát ra.
4.   Những nhạc cụ gõ không có cao độ chính xác, gồm có: a) bằng gỗ: castagnettes, wood-block
b)   bằng kim loại: thanh tam giác (triangolo), cymbale, tam-tam.
c)    bằng da: tambour, tambour de basque, trống Tom, trống snare (casse-claire), trống Basse.
5.   Bộ gõ thường được viết trên loại khuôn nhạc chỉ có một đường kẻ

Bảng 74. Các nhạc cụ có dịch giọng

Tên  nhạc cụ	Dịch giọng nốt ký âm (để có hiệu quả thực tế)
	xuống	lên
Hautbois trữ tình (Hautbois  d’amour; oboe d’amore)	quãng 3 thứ
Cor anglais (Hautbois alto, giọng Fa)	quãng 5*
Petite clarinette (clarinette piccolo, giọng Mi giáng)		quãng 3 thứ
Clarinette giọng Si giáng	quãng 2 **
Clarinette giọng La	quãng 3 thứ
Clarinette alto giọng Mi giáng	quãng 6
Clarinette basse, giọng Si giáng	quãng 9
Clarinette contrebasse, giọng Si giáng	quãng 16
Petite trompette (Tromba soprano, tromba  piccolo) giọng Fa		quãng 4
Petite trompette giọng Ré		quãng 2
Trompette giọng Si giáng	quãng 2
Cornet à pistons (Cornetto) giọng Si giáng	quãng 2
Cor giọng Fa, viết trong khóa Sol	quãng 5
Cor giọng Fa, viết trong khóa Fa 4		quãng 4
Saxophone sopranino giọng Mi giáng		quãng 3 thứ
Saxophone soprano giọng Si  giáng	quãng 2
Saxophone alto giọng Mi giáng	quãng 6
Saxophone ténor giọng Si  giáng	quãng 9
Saxophone baryton giọng Mi giáng	quãng 13
Saxophone basse giọng Si  giáng	quãng 16
Saxhorn soprano giọng Mi giáng		quãng 3 thứ
Saxhorn contralto giọng Si giáng	quãng 2
Saxhorn alto giọng Mi giáng	quãng 6
Saxhorn baryton giọng Si  giáng	quãng 9
Saxhorn basse (tức Tuba) giọng Si  giáng, viết trong khóa Fa 4	quãng 2
Saxhorn contrebasse giọng Fa	quãng 5
Saxhorn contrebasse giọng Mi giáng	quãng 6
Saxhorn contrebasse giọng Si giáng	quãng 9

1.   Bảng trên đây không đề cập đến những nhạc cụ dịch giọng quãng 8 lên hoặc  xuống. Chúng đã được đề cập đến trong những bảng trước.
2.   Chỉ những nhạc cụ tương đối phổ biến trong dàn nhạc mới có trong bảng trên đây. Còn một số nhạc cụ dịch giọng khác ít phổ biến hơn.
3.   Khi nói “Clarinette giọng La” có nghĩa là nhạc công sẽ thổi nốt La khi đọc thấy nốt “Do” trên tổng phổ. Nói cách khác, khi clarinette giọng La thổi nốt Do của tổng phổ ghi cho violon, thì chúng ta sẽ nghe thành nốt  La thay vì phải nghe thành “Do” như khi kéo violon. Vì vậy, trong tổng phổ chung cho dàn nhạc, nếu muốn clarinette giọng La vang lên cùng cao độ như các đàn giọng Do khác (violon, oboe, v.v...) người ta phải viết giai điệu cho clarinette ở điệu thức cao hơn điệu thức chung (chính là của nhạc cụ giọng Do) một quãng 3 thứ.

Bảng 75. Các bè nhạc cụ trong tổng phổ

Các bè  nhạc cụ trong một dàn nhạc được sắp xếp trong tổng phổ theo từng bộ với thứ tự từ trên xuống dưới như sau. Không buộc các thành phần dàn nhạc phải đầy đủ như trong bảng liệt kê.

BỘ	NHẠC CỤ (gọi theo tiếng Ý)*	Viết tắt
Bộ   GỖ (Legni)	Piccolo flauto (hay Ottavino)	Fl. Picc. (hay Otta.)
	Flauto	Fl.
	Oboe	Ob.
	Corno inglese (Hautbois alto)	C.i.
	Clarinetto	Cl.
	Clarinetto basso	Cl. b.
	Fagotto (Basson)	Fg.
	Contrafagotto (Contrebasson)	Cfg.
	Sassofono	Sasso.
Bộ  ĐỒNG (Ottoni)	Corno (Cor)	Cor.
	Tromba (Trompette)	Trb.
	Trombone	Trbn.
	Corno di Sax (Saxhorn)	Cor. di S.
	Tuba	Tb.
Bộ GÕ (Percussione)	Timpani	Timp.
	Piatti	Ptti
	gran Cassa	Gr. C.
	Campane (Cloches; Glocken)	Camp.
	Campanelli	Camp.elli
	Silofono; Xylofono	Silo.
	Vibrafono	Vibra.
Nhạc cụ PHÍM	Celesta	Cel.
	Pianoforte (piano à queue)	Pfte
	Clavicembalo (Clavecin; Cembalo)	Clav.
	Organo (Orgue)	Or.
	Chitarra (Guitare)	Ch.
	Arpa (Harpe)	Arp.
HỢP XƯỚNG	Soprano	S.
	Alto	A.
	Tenore	T.
	Basso	B.
Bộ DÂY (Archi)	primo Violino	Vl. I
	secondo Violino	Vl. II
	Viola	Vla.; Va.
	Violoncello	Vlc.; Vc.
	Contrabasso	Cb.

* quãng 5 Đúng

** khi không có ký hiệu gì kèm theo thì hiểu là quãng Trưởng

* Chúng ta còn gặp cách ghi tên và ký hiệu  nhạc cụ trên tổng phổ theo tiếng Đức, tiếng PHáp. Xin xem thêm: “THUẬT NGỮ ÂM NHẠC – ANH/ĐỨC/VIỆT” và“THUẬT NGỮ ÂM NHẠC – Ý/PHÁP/VIỆT” của cùng tác giả.

Bảng 50. Bồi âm

A.   Âm thứ 1: âm cơ bản, trong ví dụ là nốt Đô. Các âm còn lại là những bồi âm (âm bội) của âm cơn bản
B.   5 âm đầu tiên hình thành hợp âm ba Trưởng (hoàn bị Trưởng).
7 âm đầu tiên hình thành hợp âm 7 át.
9 âm đầu tiên hình thành hợp âm 9 Trưởng.
11 âm đầu tiên hình thành hợp âm 11 tăng.
Trên đây là các hợp âm tự nhiên.
C.   Các hợp âm khác (mà chúng ta sẽ gặp trong phần sau) là những hợp âm nhân tạo.

Bảng 51. Hợp âm 3 nốt

A.   Mỗi  hợp ba nốt đều được xem như kết hợp của 2 quãng chồng lên nhau tính từ nốt bè trầm
+ có thể là 2 quãng 3 chồng lên nhau
+ hoặc xem là một quãng 3 kết hợp với một quãng 5.
B.   Các kiểu ghi hợp âm ba khác nhau:

giảm	thứ	Trưởng	tăng
C-5 hay C-	Cm	C hay CM	C+5 hay C+
Cdim	Cmin	Cmaj	Caug
C 5	-	-	C#5

C.   Hợp âm quãng 5 tăng chia quãng 8 thành 3 phần bằng nhau:

D.   Chỉ có 3 hợp âm tăng sau đây. Các hợp âm tăng khác được quy đồng âm với 4 hợp âm này.

E.   Về màu sắc của hợp âm:

giảm	thứ	Trưởng	tăng
ảm đạm, ủy mị	buồn	vui, trong sáng	cứng cỏi

Độ sáng của hợp âm ba nốt tăng dần từ trái sang phải như sau:
giảm << thứ << Trưởng << tăng

Bảng 52. Hợp âm 3 nốt trong điệu thức Trưởng và thứ

1)   Các hợp âm bậc V và VII trong điệu thức Trưởng  hay thứ đều giống nhau.
2)   Hợp âm ba có quãng 5 giảm trên âm dẫn (bậc VII) được xem như một hợp âm 7 át bỏ âm cơ bản (âm nền).
3)   Hợp âm ba, quãng 5 tăng chỉ có trên bậc III của điệu thức thứ.

Bảng 53. Các thể đảo của hợp âm 3 nốt

1)   Mỗi một hợp âm ba nốt có một thể nguyên vị và 2 thể đảo (với âm nền hay âm bè trầm khác nhau)
2)   Âm cơ bản chung cho 3 hợp âm trong bảng trên dây là nốt Đô.
3)   Mỗi hợp âm có thể có nhiều vị trí khác nhau tuy cùng trên một âm bè trầm. Các nốt trong hợp âm có thể được lặp lại ở một bè khác, gọi là âm kép (hay âm tăng đôi)

Bảng 54. Hợp âm 4 nốt

A.   Mỗi hợp bốn nốt được xem như kết hợp của ba quãng chồng lên nhau tính từ nốt bè trầm:
+ có thể là ba quãng 3 chồng lên nhau
+ hoặc xem là kết hợp của một quãng 3 với một quãng 5 và một quãng 7.
B.   Các loại hợp âm bốn nốt thường gặp được ký hiệu:

7 Trưởng	7 thứ	7 giảm	7 thứ q. 5 giảm	7 át	7 át q. 5 tăng
CM7	Cm7	Cdim7	Cm7(b5)	C7	C7+5
Cmaj7	Cmin7	C07	C-(7)	-	C+(7)

C.   Hợp âm 7 thứ có quãng 5 giảm [Cm7(b5)] còn được xem như là hợp âm ba giảm có quãng 7 thứ [C-(7)]
D.   Hợp âm 7 giảm chia quãng 8 ra làm 4 phần bằng nhau:

E.   Chỉ có ba hợp âm 7 giảm khác nhau. Các hợp âm 7 giảm khác được quy đồng âm với ba hợp âm này.

Bảng 55. Hợp âm 4 nốt trong điệu thức Trưởng và thứ

A.   Chỉ có hợp âm 7 át là chung cho cả hai điệu thức Trưởng, thứ cùng tên. (Ở ví dụ trên là hợp âm G7)
B.   Các hợp âm 7 trên âm dẫn được coi như là những hợp âm 9 át bỏ âm cơ bản.  (Xem thêm Bảng 59 và 60)
C.   Trong điệu thức thứ, hợp âm 7 trên mỗi bậc của điệu thức đều khác nhau. Trong đó, hợp âm I7 và III7 ít thông dụng.
D.   Chỉ có một hợp âm 7 giảm nằm trên bậc VII của điệu thức thứ hòa âm. Hợp âm VII7 được gọi là hợp âm 7 dẫn. Hợp âm 7 dẫn này khác nhau trong hai điệu thức Trưởng - thứ cùng tên. Ở ví dụ trên đây, hợp âm 7 dẫn trong giọng Đô Trưởng là hợp âm 7 thứ có quãng 5 giảm và trong giọng Đô thứ là hợp âm 7 giảm.

Bảng 56. Các thể đảo của hợp âm 4 nốt

A.   Mỗi một hợp âm bốn nốt có một thể nguyên vị và ba thể đảo (với âm nền hay âm bè trầm khác nhau).
B.   Bốn hợp âm 7 của ví dụ trên đây có chung âm cơ bản là “rê”.
C.   Ngoài những ký hiệu trên, các thể đảo của hợp âm 7 át còn có thể được ký hiệu đặc biệt như được nói đến trong Bảng 57.
D.   Mỗi hợp âm có thể có nhiều vị trí khác nhau tuy cùng trên một âm bè trầm. Các nốt trong hợp âm có thể được lặp lại ở một bè khác, gọi là âm kép (hay âm tăng đôi).

Bảng 57. Các thể đảo của hợp âm 7 át

A.   Hợp âm 7 át ở điệu thức Trưởng và thứ cùng tên (còn gọi là “đồng nguyên”, có cùng âm chủ) đều giống nhau.
B.   Trong ký hiệu trên đây:
■    dấu + chỉ vị trí âm dẫn (cảm âm) tạo quãng mấy so với âm bè Trầm. Nếu sau dấu + không có số  kèm theo, có nghĩa là âm dẫn tạo quãng 3 với bè Trầm.
■      = quãng 5 giảm

C.   Theo cách giải quyết bình thường, âm dẫn và âm quãng 7 của hợp âm sẽ theo sức hút như sau:

D.   Hợp âm 7 át còn được dùng với dạng bỏ âm cơ  bản (âm nền, ở ví dụ trên là nốt “sol”).

Bảng 58. Hợp âm 5 nốt

A.   Mỗi hợp năm nốt được xem như kết hợp của bốn quãng chồng lên nhau tính từ nốt bè trầm:
+     có thể là bốn quãng 3 chồng lên nhau
+     hoặc xem là kết hợp của một quãng 3 với một quãng 5, một quãng 7 và một quãng 9.
B.   Có hai loại hợp âm năm nốt thường gặp: Hợp âm chín Trưởng và Hợp âm chín thứ với hai kiểu ký hiệu:

Hợp âm chín Trưởng	Hợp âm chín thứ
	nốt tạo quãng 9 thứ có b	nốt tạo quãng 9 thứ không có b
C9	C9b	E-9
Cmaj9	C7b9	E7-9

C.   Hợp âm chín trên các bậc khác ngoài bậc V sẽ không mang dấu + trong ký hiệu theo kiểu công năng.

Bảng 59. Các thể đảo của hợp âm chín Trưởng

1.   Hợp âm này chỉ gặp trên bậc V của giọng Trưởng.
2.   Dấu (+) trong ký hiệu hợp âm cho biết số quãng tạo thành giữa âm dẫn và âm ở bè dưới cùng của hợp âm. Khi số quãng là 3, người ta thường chỉ ghi ký hiệu: (+) thay vì ghi (+3)
3.   Bình thường, âm dẫn, âm quãng 7, âm quãng 9 của hợp âm 9 Trưởng được giải quyết theo sức hút như sau:

4.   Hợp âm 9 Trưởng còn được dùng với dạng thiếu âm nền
5.   Thể đảo của hợp âm 9 Trưởng đủ ít được dùng trong thực tế.
6.   Trong hòa âm cổ điển, người ta không dùng thể đảo 4.

Bảng 60. Các thể đảo của hợp âm chín thứ

1.   Hợp âm này chỉ gặp trên bậc V của giọng thứ.
2.   Dấu (+) trong ký hiệu hợp âm cho biết số quãng tạo thành giữa âm dẫn và âm ở bè dưới cùng của hợp âm. Ký hiệu (+) được dùng thay cho (+3)
3.   Bình thường, âm dẫn, âm quãng 7, âm quãng 9 của hợp âm 9 Trưởng được giải quyết theo sức hút như sau:

4.   Hợp âm 9 thứ còn được dùng với dạng thiếu âm nền
5.   Thể đảo của hợp âm 9 thứ đủ ít được dùng trong thực tế.
6.   Trong hòa âm cổ điển, người ta không dùng thể đảo 4.

Bảng 61. Kết (hòa âm)

Các liên kết hợp âm trên đây tạo thành cách "chấm câu" cho âm nhạc chủ điệu.
1.   Kết nửa (half cadence): thường kết ở hợp âm hạ át (IV, biến cách) hay hợp âm át (V, chính cách).
2.   Kết hoàn toàn (perfect cadence): Là liên kết V - I. Nếu một trong hai hợp âm của liên kết này ở thể đảo, chúng ta có kết không hoàn toàn (imperfect cadence).
3.   Kết tránh (deceptive cadence): Là liên kết giữa hợp âm bậc V với một hợp âm thuộc nhóm T trừ bậc I. Kết tránh còn  được gọi là "kết gãy"  (cadence rompue). Có thể xem như là một trường hợp chuyển thể.
4.   Kết biến cách hoàn toàn: Là liên kết IV - I. Thường được biết dưới tên gọi "kết bình dị" (plagal  cadence; cadence plagale).
Ghi chú : Căn cứ vào chuyển hành của bè Basso mà người ta nhận ra một kết hòa âm, chứ không phải căn cứ vào các bè bên trên.

Bảng 62. Những điệu tính có họ hàng gần với Do Trưởng và La thứ

1.   Các điệu tính có quan hệ họ hàng gần (cấp I) với Do Trưởng:

Đó là: các điệu tính có âm chủ cách âm chủ của điệu tính gốc một quãng 5 đúng bên trên và quãng 5 đúng bên dưới; các điệu thứ song song của chúng; và điệu tính IV hòa âm (sai biệt với  điệu tính gốc: 4 b)
2.   Các điệu tính có quan hệ họ hàng gần (cấp I) với La thứ:
Đó là: các điệu tính có âm chủ cách âm chủ của điệu tính gốc một quãng 5 đúng bên trên và quãng 5 đúng bên dưới; các điệu thứ song song của chúng; và điệu tính V hòa âm (sai biệt với  điệu tính gốc: 4 #)

Bảng 63. Dịch giọng bằng cách đổi cao độ

Muốn chuyển dịch (transposition) bài nhạc từ một giọng (ton) và bộ khóa này sang một giọng và bộ khóa khác ít dấu thăng, giáng hơn mà không phải đổi khóa nhạc, chúng ta áp dụng bảng sau:

Đổi cao độ theo	Số dấu hóa có trong bộ khóa gốc; giọng gốc	Số dấu hóa có trong bộ khóa chuyển đến; giọng chuyển đến
q.2 xuống	1# : G / Em	1 b : F / Dm
q.2 xuống	2# : D / Bm	C / Am
q.2 xuống	3# : A / F#m	1# : G / Em
q.3 xuống	4# : E / C#m	C / Am
q.2 lên	5# : B / G#m	C / Am
1/2 cung xuống	6# : F# / D#m	1 b : F / Dm
1/2 cung xuống	7# : C# / A#m	C / Am
q.2 lên	1b :  F / Dm	1# : G / Em
q.2 lên	2b : Bb / Gm	C / Am
q.2 lên	3b : Eb / Cm	1b :  F / Dm
q.3 lên	4b : Ab / Fm	C / Am
q.2 xuống	5b : Db  / Bbm	C / Am
1/2 cung lên	6b : Gb  / Ebm	1# : G / Em
1/2 cung lên	7b : Cb  / Abm	C / Am

Ví dụ áp dụng:
1)   Nếu đọc dịch giọng một giai điệu ở giọng Si Trưởng (5#) lên một quãng 2 thứ, chúng ta sẽ chuyển đến giọng mới  là Do Trưởng (không dấu hóa). Khi đó việc xướng âm  sẽ đơn giản hơn rất nhiều.
2)   Nếu đọc dịch giọng một giai điệu ở giọng Si giáng thứ (6b) xuống một quãng 2 thứ, chúng ta sẽ chuyển đến giọng mới  là La thứ (không dấu hóa).

Bảng 64. Dịch giọng bằng cách đổi khóa nhạc khi bộ khóa có dấu thăng

Bộ khóa gốc	Đổi khóa Sol 2 thành	Đổi khóa Fa4 thành	Bộ khóa sẽ chuyển đến
1#	Do 2	Do 1	luôn luôn không có dấu hóa nào ở bộ khóa: giọng Do Trưởng hoặc La thứ
2#	Do 4	Do 3
3#	Fa 4	Fa 3
4#	Do 1	Sol 2
5#	Do 3	Do 2
6#	Fa 3	Do 4
7#	Sol 2	Fa 4

1.   Trong cách chuyển dịch này vị trí các nốt nhạc vẫn được giữ nguyên trên khuông nhạc. Đổi khóa nhạc để dịch giọng tất cả về Do Trưởng hay La thứ, làm mất ảnh hưởng của các dấu hóa ở bộ khóa, nhưng không thay đổi cao độ thật của  giai điệu gốc.
2.   Đọc nốt nhạc mang dấu thăng cuối cùng của bộ khóa là "Si" (nhưng cao độ thật vẫn là nốt nhạc mang dấu thăng đó). Trong ví dụ dưới đây, chúng ta sẽ gọi tên nốt Do # là "Si bình".
3.   Các dấu hóa bất thường vẫn được giữ nguyên
4.   Tìm khóa nhạc thích hợp, nghĩa là khóa nhạc trong đó vị trí nốt Do# như trong khóa Sol 2 sẽ được đọc thành "Si". Theo ví dụ dưới đây, chúng ta có khóa Do 3.

Bảng 65. Dịch giọng bằng cách đổi khóa nhạc khi bộ khóa có dấu giáng

Bộ khóa gốc	Đổi khóa Sol 2 thành	Đổi khóa Fa4 thành	Bộ khóa sẽ chuyển đến
1b	Fa 3	Do 4	luôn luôn không có dấu hóa nào ở bộ khóa: giọng Do Trưởng hoặc La thứ
2 b	Do 3	Do 2
3 b	Do 1	Sol 2
4 b	Fa 4	Fa 3
5 b	Do 4	Do 3
6 b	Do 2	Do 4
7 b	Sol 2	Fa 4

1.   Trong cách chuyển dịch này vị trí các nốt nhạc vẫn được giữ nguyên trên khuông nhạc. Đổi khóa nhạc để dịch giọng tất cả về Do Trưởng hay La thứ, làm mất ảnh hưởng của các dấu hóa ở bộ khóa, nhưng không thay đổi cao độ thật của  giai điệu gốc.
2.   Đọc nốt nhạc mang dấu giáng áp cuối của bộ khóa là "Do" (nhưng cao độ thật vẫn là nốt nhạc mang dấu giáng đó). Trong ví dụ dưới đây, chúng ta sẽ gọi tên nốt Ré  giáng là "Do bình".
3.   Nếu dấu hóa bất thường là dấu bình thì đổi thành dấu thăng trong bộ khóa mới.
4.   Tìm khóa nhạc thích hợp, nghĩa là khóa nhạc trong đó vị trí nốt Ré giáng như trong khóa Sol 2 sẽ được đọc thành "Do". Theo ví dụ dưới đây, chúng ta có khóa Do.